નવી દિલ્હીઃ મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવને કારણે, વિશ્વભરમાં ઉર્જા સંકટનો ભય ઉભો થયો છે. ભારતમાં પણ ગેસ સિલિન્ડરોના કાળાબજાર અને ગેરકાયદેસર સંગ્રહને રોકવા માટે દરેક શહેરમાં દરોડા પાડવામાં આવી રહ્યાં છે.હવે પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે એક મોટો નિર્ણય લીધો છે.
પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે ઘરેલુ ગેસ કનેક્શન અંગે એક નવો અને મહત્વપૂર્ણ આદેશ જારી કર્યો છે. જે લોકોના ઘરમાં પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ (PNG) કનેક્શન છે તેઓ હવે એક સાથે ઘરેલુ LPG કનેક્શન રાખી શકશે નહીં. તેનો અર્થ એ થયો કે આવા ગ્રાહકોએ તાત્કાલિક તેમના LPG સિલિન્ડર કનેક્શન પરત કરવા પડશે.
"No person having a Piped Natural Gas connection and also having domestic LPG connection shall retain a domestic LPG connection, or take refills of domestic LPG cylinders from any Government oil company, or through their distributors. Such persons will be required to immediately… pic.twitter.com/TgSMHzfD7F
— Press Trust of India (@PTI_News) March 14, 2026
મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી છે કે PNG કનેક્શન ધરાવતા લોકો સરકારી તેલ કંપનીઓ અથવા તેમના વિતરકો પાસેથી LPG સિલિન્ડર રિફિલ મેળવી શકશે નહીં. ઘરેલુ ગેસના વધુ સારા સંચાલન અને વિતરણ વ્યવસ્થાને વ્યવસ્થિત અને અસરકારક બનાવવાના ઉદ્દેશથી આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે.
સરકાર માને છે કે PNG અને LPG બંને કનેક્શન એકસાથે રાખવાથી ગેસ પુરવઠામાં અસમાનતા, દુરુપયોગ અને સંસાધનોનો બિનજરૂરી બેવડો ઉપયોગ થાય છે. આ પ્રતિબંધ દ્વારા, ગ્રાહકોને એક જ સ્ત્રોતમાંથી ગેસની વ્યવસ્થા કરવાની ફરજ પાડવામાં આવી રહી છે, જેનાથી પારદર્શિતા અને પુરવઠામાં બચત સુનિશ્ચિત થાય છે.
આ આદેશ ખાસ કરીને એવા ગ્રાહકો માટે છે જેમના ઘરમાં પહેલાથી જ PNG કનેક્શન છે. તેમની સુવિધા માટે મંત્રાલયે તેમને શક્ય તેટલી વહેલી તકે તેમના ઘરેલુ LPG કનેક્શન પરત કરવા કહ્યું છે, નહીં તો તેમનો LPG સિલિન્ડર સપ્લાય બંધ કરવામાં આવશે.
ભારતનું ગેસ સંકટ: કારણો, સરકારી તૈયારીઓ અને આગળનો રસ્તો
મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરી દીધું છે, જેના કારણે ભારતને LPG અને કુદરતી ગેસનો પુરવઠો ખોરવાઈ ગયો છે. ભારત તેની સ્થાનિક જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં LPG આયાત કરે છે.
જેના કારણે સ્ટોક ઝડપથી ખતમ થઈ રહ્યો છે. દિલ્હી અને મુંબઈ જેવા મહાનગરોમાં ગેસ સિલિન્ડર માટે લાંબી કતારો લાગી રહી છે અને ગેસની અછતને કારણે ઘણા રેસ્ટોરન્ટ બંધ થઈ રહ્યા છે. જોકે PNG અને CNGનો પુરવઠો હાલમાં સારી સ્થિતિમાં છે, પરંતુ તેમની સ્થિતિ પણ ગંભીર છે.
ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે, સરકારે પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરી દ્વારા ખાતરી આપી છે કે સ્થાનિક ગ્રાહકોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે અને પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. 70-80 ટકા ઉદ્યોગો ગેસ મેળવી રહ્યા છે અને આયાત સ્ત્રોતો અન્ય દેશોમાં ખસેડવામાં આવ્યા છે. તેમણે ઇંધણ સંકટની અફવાઓને પણ પાયાવિહોણી ગણાવી હતી. આ ઉપરાંત, સરકારે ગ્રામીણ અને બીપીએલ પરિવારોની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે પીડીએસ હેઠળ કેરોસીનનો પુરવઠો પણ વધાર્યો છે.
સરકારે કટોકટીનો સામનો કરવા માટે છ મુખ્ય પગલાં લીધાં છે, જેમાં રિફાઇનરીઓમાંથી LPG ઉત્પાદન વધારવું, બુકિંગ અને સપ્લાય સિસ્ટમમાં સુધારો કરવો અને સંગ્રહખોરી પર રોક લગાવવી શામેલ છે.
નવો નેચરલ ગેસ સપ્લાય રેગ્યુલેશન ઓર્ડર 2026 પણ લાગુ કરવામાં આવ્યો છે, જે હેઠળ જરૂરી ગેસ સપ્લાય માટે રિફાઇનરીઓ અને ગેઇલ વચ્ચે સંકલન વધારવામાં આવ્યું છે. અલ્જીરિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોમાંથી LPG સપ્લાય વધારવાના પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે. પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખવા માટે ત્રણ સભ્યોની મોનિટરિંગ પેનલની રચના કરવામાં આવી છે.
ગેસની અછતને કારણે વાણિજ્યિક ક્ષેત્રમાં રેસ્ટોરન્ટ કામગીરીમાં 20-30 ટકાનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, પરંતુ સ્થાનિક ગ્રાહકોને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.
સરકારે LPG ના વિકલ્પ તરીકે જાહેર વિતરણ વ્યવસ્થા (PDS) હેઠળ કેરોસીનનો જથ્થો વધાર્યો છે, જે ખાસ કરીને ગ્રામીણ અને BPL પરિવારોને પૂરો પાડવામાં આવશે. સ્થાનિક સ્તરે કોલસા અને બાયોમાસનો ઉપયોગ વધારવા માટે પણ કહેવામાં આવ્યું છે. દેખરેખ વધારીને કાળાબજારને રોકવાના પ્રયાસો પણ તેજ કરવામાં આવ્યા છે.
