કુવેચનો છોડ ફક્ત આયુર્વેદિક દ્રષ્ટિકોણથી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ નથી, પરંતુ જંગલોમાં રહેતા લોકો માટે આજીવિકાનું સાધન પણ છે. ગ્રામીણ જંગલોમાં કુદરતી રીતે ઉગતા કુવેચના છોડની શીંગો અને અન્ય ભાગોનો ઉપયોગ તેમની પ્રકૃતિ અનુસાર રોજિંદા જીવનમાં થાય છે. તેની શીંગ પર રહેલા ખાસ પ્રકારના વાળ અસહ્ય ખંજવાળનું કારણ બને છે, જેના કારણે ગામલોકો તેની નજીક જતા પણ ડરે છે.
કુવેચનો છોડ ચોમાસા દરમિયાન જંગલો અને ખેતરોમાં ઉગે છે. તેની શીંગો પરના બારીક વાળ શરીર સાથે સંપર્કમાં આવતાં તીવ્ર ખંજવાળ પેદા કરે છે. આ વાળ હવા દ્વારા શરીર સાથે ચોંટી શકે છે, આ ડરને કારણે લોકો તેની નજીક પણ જતા નથી.
તેનું વૈજ્ઞાનિક નામ મુકુના પ્રિરિયન્સ છે. આ છોડના બીજ, પાંદડા અને મૂળ બધામાં ઔષધીય ગુણધર્મો છે. જે શરીરના ધ્રુજારી, ચાલવામાં અસમર્થતા અને નર્વસ સિસ્ટમની નબળાઈ દૂર કરવામાં મદદરૂપ થાય છે. આયુર્વેદમાં, કુવેચના બીજનો ઉપયોગ શારીરિક, માનસિક અને હોર્મોનલ અસંતુલનની સારવાર માટે થાય છે. કામોત્તેજક તરીકે, બીજના પાવડરને હોર્મોનલ અસંતુલન, નબળાઇ અને નપુંસકતા માટે ઉપયોગી માનવામાં આવે છે. વધુ પડતા સેવનથી ઝાડા થઈ શકે છે. સગર્ભા સ્ત્રીઓ, સ્તનપાન કરાવતી માતાઓ અને બાળકોએ તેનું સેવન કરવાનું ટાળવું જોઈએ.
કુવેચનો છોડ સંપૂર્ણપણે ઔષધીય છે. તેના બીજનો પાવડર ખીર (ચોખાની ખીર) સાથે ભેળવીને ખાવાથી લકવા જેવા રોગોમાં ફાયદો થાય છે, જ્યારે તેના મૂળનો ઉકાળો પેટના રોગો, ઝાડા અને મરડો માટે ઉપયોગી છે. આ ચમત્કારિક ગુણધર્મોને કારણે, કુવેચને જાદુઈ બીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
(Disclaimer- આ લેખમાં દર્શાવેલા સૂચનો માત્ર સામાન્ય માહિતીના હેતુ માટે છે, તેને વ્યાવસાયિક તબીબી સલાહ તરીકે ન લેવા જોઈએ. કોઈ પણ રોગ માટે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. GUJARATPOST NEWS આ માહિતીને લગતી કોઇ પણ જવાબદારી સ્વીકારતું નથી)