(Photo Courtsy: AFP)
તેહરાનઃ મિડલ ઈસ્ટમાં તાજેતરની ઘટનાઓએ શિયા અને સુન્ની વચ્ચેની ઊંડી ખાઈને વધુ પહોળી કરી દીધી છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ દ્વારા ઈરાન પર કરવામાં આવેલા હુમલાઓએ આ દુશ્મનાવટને ખુલ્લેઆમ સામે લાવી દીધી છે, જેમાં પાકિસ્તાન અને સાઉદી અરેબિયાની મહત્વપૂર્ણ ભાગીદારી જોવા મળી રહી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે આ લાંબા સમયથી ચાલી આવતી દુશ્મનાવટને ખતમ કરવાનો એક સરળ રસ્તો છે. ઈરાન પર શનિવારે થયેલા હુમલા બાદ મોટાભાગના સુન્ની બહુમતી ધરાવતા દેશોએ વધતા તણાવ માટે ઈરાનને જ જવાબદાર ગણાવ્યું છે. આને સુન્ની જગત દ્વારા શિયા-પ્રધાન ઈરાન વિરુદ્ધ દબાયેલી દુશ્મનાવટને સપાટી પર લાવવાના માધ્યમ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. આવા સંજોગોમાં, પ્રાદેશિક સ્થિરતા પર ગંભીર સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. કારણ કે આ સંઘર્ષ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ઊર્જા પુરવઠાને અસર કરી શકે છે.
ઈરાન વિરુદ્ધના હુમલાઓની નિંદા કરવા છતાં, પાકિસ્તાને અમેરિકાના પ્લાનમાં મહત્વનું યોગદાન આપ્યું છે. પાકિસ્તાને ઈરાન પરના હુમલા માટે અમેરિકાને બેઝ આપીને મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ પહેલા તેણે અમેરિકા સાથે સાંઠગાંઠ કરી હતી અને ઈરાનના ન્યુક્લિયર સાઇટ્સ પર અમેરિકી હુમલા માટે ઈન્ટેલિજન્સ પૂરી પાડી હતી.
ટ્રમ્પે અફઘાનિસ્તાન વિરોધી અભિયાનમાં પાકિસ્તાનના વખાણ કર્યા હતા. આનાથી પાકિસ્તાનને આર્થિક લાભની સાથે અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા પાસેથી સંરક્ષણ અને રાજકીય સમર્થન મળવાની આશા છે. ગયા વર્ષનો સાઉદી-પાકિસ્તાન સંરક્ષણ કરાર પણ ઈરાન પ્રત્યે રિયાધની દુશ્મનાવટથી પ્રેરિત લાગે છે, જેમાં કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં પાકિસ્તાની સેનાનો ઉપયોગ શક્ય છે. પશ્ચિમી મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ સાઉદી અરેબિયાએ ઈરાન પર હુમલા માટે અમેરિકા સમક્ષ પેરવી કરી હતી, જ્યારે જાન્યુઆરીમાં સાઉદીએ કતાર અને અન્ય ખાડી દેશો સાથે મળીને ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર પાસે ઈરાન પર હુમલા વિરુદ્ધ લોબિંગ કર્યું હતું. ત્યારે ખાડી દેશોએ ચેતવણી આપી હતી કે આવા કોઈપણ હુમલાથી ખાડી ક્ષેત્ર અને તેના અર્થતંત્ર પર ઊંડી અસર પડશે.
જાન્યુઆરીમાં સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સે કહ્યું હતું કે તેઓ તેમના દેશની એરસ્પેસ કે વિસ્તારનો ઉપયોગ ઈરાન પર હુમલા માટે કરવા દેશે નહીં. તેમણે કહ્યું હતું કે સાઉદી અરેબિયા ઈરાનની સંપ્રભુતાનું સન્માન કરશે અને અમેરિકા તથા ઈરાનને વાતચીત દ્વારા મુદ્દાઓ ઉકેલવા અપીલ કરી હતી. જોકે, હવે ઈરાન વિરોધી હુમલાઓથી મોટાભાગના સુન્ની દેશો સંતુષ્ટ દેખાઈ રહ્યા છે, અને સાઉદી અરેબિયા સહિત કોઈએ પણ ઈઝરાયેલની ટીકા કરી નથી.
ઈરાન અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચેની જૂની દુશ્મનાવટ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોની શાંતિને તોડતી દેખાય છે. પાકિસ્તાનનું સાઉદી અરેબિયા અને કતાર સાથે ગાઝા બોર્ડ ઓફ પીસમાં સામેલ થવું એ સુન્ની દેશોના એકજૂટ થવાનો વધુ એક પુરાવો છે. અમેરિકા, ઈઝરાયેલ, પાકિસ્તાન અને સાઉદી અરેબિયાને પશ્ચિમ એશિયાના વર્તમાન સંઘર્ષથી વિવિધ લાભો મળી રહ્યા છે.