FACT CHECK: મધ્યપ્રદેશના જબલપુરમાં બરગી ડેમ ખાતે 20 વર્ષ જૂનું પ્રવાસી ક્રૂઝ જહાજ ડૂબી જતાં 9 લોકોના મોત થયા છે. અધિકારીઓના જણાવ્યાં અનુસાર, 8 લોકો હજુ પણ ગુમ છે. આ અકસ્માત ભારે વાવાઝોડા સમયે થયો હતો.
આ ઘટનાના સંદર્ભમાં નદી કિનારે પાણીમાં બેભાન અવસ્થામાં પડેલા એક મહિલા અને બાળકનો ફોટો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ ક્રૂઝ શિપ અકસ્માતમાં બંનેનું મોત થયા છે.
એક ભૂતપૂર્વ યુઝરે તેને શેર કરીને લખ્યું, જબલપુર ડેમમાં ડૂબી રહેલા ક્રૂઝ શિપનું આ ખૂબ જ દુ:ખદ દ્રશ્ય છે.
માતાએ લાઇફ જેકેટ પહેર્યું હતું અને તે ક્યારેય ડૂબી ન શકે, પરંતુ કમનસીબે બાળકે લાઇફ જેકેટ પહેર્યું ન હતું અને તેના બાળકને બચાવવાની આશામાં માતાએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો અને બાળકે પણ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો. તેમના આત્માને શાંતિ મળે
ઘણા લોકો આ ફોટામાં દેખાતી મહિલા અને બાળકને શ્રદ્ધાંજલિ આપી રહ્યાં છે, તેને વાસ્તવિક માનીને શ્રદ્ધાંજલિ આપી રહ્યાં છે. જો કે, ગુજરાતપોસ્ટ ફેક્ટ ચેકમાં જાણવા મળ્યું કે આ ફોટો AI (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ) નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવ્યો હતો. જો કે, આ અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામેલી એક મહિલા અને તેના બાળકનો સમાન ફોટો ખરેખર સામે આવ્યો છે.
અમને સત્ય કેવી રીતે ખબર પડી ?
સૌ પ્રથમ, આ અકસ્માત પછી, દેશભરના મીડિયા જબલપુરના બરગી ડેમ પાસે ભેગા થયા. જો આ ફોટો વાસ્તવિક હોત, તો તે અસંખ્ય સમાચાર અહેવાલોમાં પ્રકાશિત થયો હોત. જો કે, અમને આ ફોટો કોઈ સત્તાવાર અહેવાલમાં મળ્યો નથી. હકીકતમાં કેટલાક સમાચાર અહેવાલોમાં તેને AI-જનરેટેડ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યો છે.
વાયરલ ફોટોની રિવર્સ સર્ચ કરવાથી એક જૂની પોસ્ટમાં પણ આવી જ તસવીર જોવા મળી. વાયરલ ફોટોમાં મહિલાનું શરીર જમણી તરફ વળેલું છે, જ્યારે બીજા ફોટામાં તેનું શરીર ડાબી તરફ વળેલું છે. તે સ્પષ્ટ છે કે વાયરલ ફોટો ફ્લિપ કરવામાં આવ્યો છે. ઘણીવાર, નકલી છબીઓ શેર કરનારા લોકો રિવર્સ સર્ચ કરીને છબીની સત્યતા ચકાસવાથી લોકોને રોકવા માટે આવું કરે છે.
આ બે બાબતોને ધ્યાનમાં રાખી તો અમને શંકા ગઈ કે આ ફોટો નકલી છે
ફોટોને નજીકથી જોવાથી AI-જનરેટેડ છબીઓમાં ઘણી સામાન્ય ખામીઓ જોવા મળે છે. બાળકનો હાથ મહિલાના હાથ સાથે એકીકૃત રીતે ભળી ગયો હોય તેવું લાગે છે. બાળકની આંગળીઓ પણ અસ્પષ્ટ છે. મહિલાના હાથ પરના બ્રેસલેટની કિનારીઓ પણ ખૂબ જ ઝાંખી છે. મહિલાના હાથની ત્વચા બ્રેસલેટની એક બાજુ અંદરની તરફ વળેલી દેખાય છે. મહિલાની એક ભમર બે ભાગમાં વિભાજીત થયેલી દેખાય છે.
અમે આ ફોટોને AI ડિટેક્ટર ટૂલ Hive Moderation વડે ચેક કર્યો. ટૂલ મુજબ, 98.3 ટકા શક્યતા છે કે આ ફોટો AI દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો છે. સ્પષ્ટપણે, જબલપુર ક્રુઝ જહાજ અકસ્માતના સંદર્ભમાં એક AI-જનરેટેડ ફોટો શેર કરવામાં આવી રહ્યો છે.
