તહેરાનઃ વિશ્વના લગભગ 20 ટકા તેલ અને ગેસ દરિયાઈ માર્ગે પરિવહન થાય છે તે ફક્ત એક જ માર્ગમાંથી પસાર થાય છે અને તે છે હોર્મુઝ, આ એક સાંકડી પાણીની ખાડી છે, જે ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે આવેલી છે. એક બાજુ ગલ્ફ દેશો છે - યુએઈ, કુવૈત, સાઉદી અરેબિયા અને ઇરાક. અને આ તેમના તેલનો પ્રવાહ બહાર કાઢવાનો એકમાત્ર દરિયાઈ માર્ગ છે.
હવે કલ્પના કરો - જો આ રસ્તો સંપૂર્ણ બંધ થઈ જાય તો શું થશે? વિશ્વના તેલ અને ગેસનો પાંચમા ભાગનો જથ્થો બંધ થઈ જશે. કિંમતો આસમાને પહોંચશે. અને ભારત જેવા દેશો જે તેમની મોટાભાગની તેલ જરૂરિયાતો આયાત કરે છે, તેમને સૌથી વધુ નુકસાન થશે.
હવે શું થયું છે?
ઈરાન અને અમેરિકા-ઈઝરાયલ વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે. ઈરાને ધમકી આપી છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પાર કરવાનો પ્રયાસ કરનાર કોઈપણ જહાજ પર હુમલો કરવામાં આવશે. આ સાંભળીને ઘણા જહાજો ત્યાં રોકી કરી દીધા છે. કોઈ આગળ વધવા તૈયાર ન હતું. છેલ્લા 24 કલાકમાં એક પણ મોટું તેલ ટેન્કર હોર્મુઝમાંથી પસાર થયું નથી. આ એક મહત્વપૂર્ણ બાબત છે. મતલબ કે આ રસ્તો વ્યવહારીક રીતે બંધ છે.
ભારતમાં શું પરિસ્થિતિ છે ?
હાલમાં 22 ભારતીય જહાજો અખાતમાં ફસાયેલા છે, આગળ વધી શકતા નથી કે પાછા ફરી શકતા નથી. બે જહાજો ખાસ કરીને સમાચારમાં છે: પાઈન ગેસ જે IOC એટલે કે ઇન્ડિયન ઓઇલ દ્વારા ભાડે લેવામાં આવ્યો છે. જગ વસંત જેને BPCL દ્વારા ભાડે રાખવામાં આવ્યો છે.
આ બંને LPG ટેન્કર છે. મતલબ કે, તેમાં રસોઈ ગેસ જેવા બળતણ ભરેલા છે, જે ભારતીય ઘરો માટે નક્કી કરવામાં આવે છે. બંને જહાજો UAEમાં શારજાહ નજીક લંગરાયેલા છે. તેઓ શનિવારે રવાના થવાની તૈયારી કરી રહ્યા હોવાનું કહેવાય છે.
મોદી સરકાર શું કરી રહી છે ?
ભારત સરકાર ખાલી બેઠી નથી. વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે ભારત ઇચ્છે છે કે તેના જહાજો સુરક્ષિત રીતે અને અવરોધ વિના પસાર થઈ શકે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પોતે આ જહાજો માટે સલામત માર્ગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે અન્ય દેશોના નેતાઓ સાથે વાત કરી રહ્યા છે. આ રાજદ્વારી રમત છે. વડાપ્રધાન ઈરાનને સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે કે ભારતીય જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી આપવી જોઈએ.
ગયા અઠવાડિયે, ઈરાને બે ભારતીય LPG જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની મંજૂરી આપી હતી. આ ભારત માટે થોડી છૂટછાટ દર્શાવે છે. ભારત અને ઈરાન પહેલાથી જ સારા સંબંધો ધરાવે છે, અને ભારત હંમેશા આ સંઘર્ષમાં પક્ષ લેવાનું ટાળે છે.