સ્ટોરીઃ દિલીપ પટેલ, સિનિયર પત્રકાર
સુરતઃ મહાનગરની ચૂંટણી જાહેર થઈ છે ત્યારે સુરત શહેરના મેયરનો ઇતિહાસ જાણવા જેવો છે. સુરતના મેયર 35 મેયરના નામો છે. જો કે મેયરનો વહીવટી નિર્ણય કે કાયદો અને વ્યવસ્થાની જવાબદારી હોતી નથી. ખરેખર શહેરના કાયદો અને વ્યવસ્થાની જવાબદારી મેયરની હોવી જોઈએ. કારણ કે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન એ સ્થાનિક સરકાર ગણાય છે. ગાંધીનગર શહેરી વિકાસ વિભાગના રેકર્ડના ઇતિહાસ પ્રમાણે સુરત મહાનગર પાલિકાને 60 વર્ષ થયા છે. 1.71 વર્ષે સરેરાશ મેયર બદલાતા રહ્યાં છે. તે મુખ્યપ્રધાનની જેમ સ્થિર શાસક રહેવા દેવામાં આવ્યા નથી.
આમ તો નિયમ દર 5 વર્ષે મેયર રહેતા હતા. પણ નરેન્દ્ર મોદી મુખ્યપ્રધાન થયા ત્યારે દર અઢી વર્ષે મેયરની ખુરશી ખાલી કરી દેવાનો કાયદો બનાવ્યો હતો. તેથી શહેરની સરકારોમાં અસ્થિર શાસન શરૂ થયું હતું. જો કે કોંગ્રેસના સમયમાં રાજકીય લડાઈમાં તે સમયના મેયર પણ સરેરાશ અઢી વર્ષ પુરા કરતા ન હતા. આમ મુખ્યપ્રધાનની ખુરશી કરતાં પણ ગુજરાતના મેયરોની ખુરશી વધારે અસલામ છે. ભાજપના કાશીરામ રાણા 3 વખત અને કોંગ્રેસના બારડોલીવાલા 3 વખત મેયર રહ્યાંનો રેકર્ડ છે. એક જ વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી સતત મેયર રહી શકે તેવી કાયદાકીય પરંપરા છે. મોટાભાગના બધા મેયરોનો કાર્યકાળ લગભગ સમાન જ હોય છે. સુરતમાં છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં કોઈ પણ વ્યક્તિએ સતત બે ટર્મ (લગભગ 5 વર્ષ) સુધી મેયર તરીકે સેવા આપી હોય તેવું સામાન્ય રીતે જોવા મળતું નથી. સૌથી લાંબા સમય સુધી મેયર તરીકે કોઈ એક ખાસ મેયરનું નામ આગળ આવતું નથી. કારણ કે સિસ્ટમ જ ટૂંકા કાર્યકાળ માટે રચાયેલી છે.
સુરત મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશનની સ્થાપના 2 ઓક્ટોબર, 1966ના રોજ કરવામાં આવી હતી. 1966થી 2023 સુધીમાં કોંગ્રેસના 16 અને ભાજપના 19 મેયર બન્યા હતા. સુરતમાં મેયરની ટર્મ સામાન્ય રીતે 2.5 વર્ષ હોય છે. ભાજપના કદાવર નેતા કાશીરામ રાણા અને ફકીરભાઇ ચૌહાણ પણ સામેલ છે. એકવાર અન્ય પાર્ટીના પ્રતિનિધિ પણ મેયર બની ચૂક્યા છે.
મેયરનું નામ - પક્ષ કોંગ્રેસ
જી.આર. ચોખાવાળા 1966
કેપ્ટન એમ.એ.ગોલનડ્ઝ 1967
વૈકુંઠ બી.મિસ્ત્રી 1969
અબ્દુલ કદીર મુસામીર 1971
વૈકુંઠ શાસ્ત્રી 1971
નાનાલાલ.એમ.ગજ્જર 1972
રામલાલ.બી.જરીવાળા 1973
નવીનચંદ્ર કે. ભારતીય 1975
મદનલાલ. બી. બૂંકી 1981
ચીમનલાલ.વી.પટેલ 1981
નગીનદાસ.એન. બારડોલીવાલા 1982
સ્વરૂપચંદ.એસ. જરીવાળા 1983
ભાજપ કાશીરામ રાણા 30 જુલાઈ, 1983
ભાજપ નગીનદાસ.એન. બારડોલી વાલા 1983
કોંગ્રેસ કાશીરામ રાણા 1984
ભાજપ નગીનદાસ.એન. બારડોલીવાલા 1985
કોંગ્રેસ ડૉ. જિયોર્જ. ડી.સોલંકી 1987
કોંગ્રેસ કાશીરામ રાણા 1988
ભાજપ કદીર પીરઝાદા 1989
કોંગ્રેસ પ્રતાપ સિંહ કાંથારિયા 1989
કોંગ્રેસ અજિત.એચ.દેસાઈ 1990
કોંગ્રેસ ફકીર ચૌહાણ 1995
ભાજપ ગીતા દેસાઈ 1996
ભાજપ નવનીત લાલ જરીવાળા
ભાજપ સવિતાબેન વી. શારદા 1998
ભાજપ ભીખા ભાઈ પટેલ 1999
ભાજપ અજય ચોકસી 2000
ભાજપ સ્નેહલતા ચૌહાણ 2003
ભાજપ ડૉ. કનુ માવાણી 2005
ભાજપ રણજીત ગિલિટ વાળા 2008
ભાજપ રાજેન્દ્ર દેસાઈ 2010
ભાજપ નિરંજન ઝાંઝમેરા 2013
ભાજપ અસ્મિતા સિરોયા 2015
ભાજપ ડૉ. જગદીશ પટેલ 2018
ભાજપ હેમાલી બોઘાવાલા 2021
ભાજપ દક્ષેશ માવાણી 2023 ભાજપ
